EŞİT–ETNİK YURTTAŞLIK BELGELERİ

Eşit yurttaşlık PKK/HDP’nin siyasi programı. Bu programın en az on yılı bulan sinsi yayılışı, kimi akılları gafil avlamış görünüyor. Bazıları, “bu bizim anayasada var zaten!” diyor. Bunun, yurttaşların eşitliği ilkesi ile aynı şey olduğunu düşünüyor; yalnızca ifade farklı ona göre. Doğru, eşitlik Madde 10’da yazılı. Ama bu, Türk Milletinin bireyleri olarak yurttaşların eşitliği; etniklerin eşitliği değil.  

Bazıları da, kendi farkını ortaya koymak için “yurttaşlık başka vatandaşlık başka” diyerek olmayan incelikler üzerine akıl yoruyor. Lafı uzatmadan söylemeli ki, böyle bir fark yok. Yurt(taş) Türkçe, vatan(daş) Arapça köklü, elbette eş-anlamlı sözcükler. Siyasal olarak, bizim sağ-sol bölünmeli siyaset dünyamızda bunlara ayrı anlamlar yüklenmeye çalışıldı, bu doğru. Sol’cu yurtsever, sağ’cı vatansever olduğunu söylemeyi sevdi. Böylece sağcı kendini “vatan – millet” ekseninde yükseltirken, solcu “dünya-insanlık” ekseninde yaşadığını ima etti. Ne var ki, yurtsever – vatansever sözcükleri düşünce sistemleri kuran temel kavramlar değil, yalnızca mevcut tavır dairelerini gösteren simgeler olarak iş gördü. Şimdi de benzer durum var. HDP “eşit yurttaşlık” derken, çözümcü AKP ile yeni İYİ Parti “eşit vatandaşlık” diyor; özgürlükçü demokrat CHP ise ikisini birden söylemekte sakınca görmüyor.

*

PKK/HDP’nin Eşit [Etnik] Yurttaşlık Programı, 2015 yılında yapılan seçimlerde adeta bir salgın oldu. Sandık yarışının önde gelen partilerinin seçim bildirgelerinde boy gösterdi.

*

Çözümcü AKP. 1 Kasım 2015 –AKP Davutoğlu Beyannamesi: “Kapsayıcı ve evrensel değerlere dayalı bir vatandaşlık anlayışı içerisinde,…. Yeni Türkiye’de şiarımız; etnik kimliği, mezhebi ve inancı ne olursa olsun herkesi bağrına basan, onları eşit vatandaşlık ile evrensel ilke ve değerler temelinde demokratik bir ortak yaşam bilincine ulaştıran bir anlayışı, …. Yeni anayasa, milletimizin kültürel ve toplumsal çeşitliliğini tanıyan, herhangi bir etnik [yani Türk bir etnik kimlik, onu esas almayacağız diyor] veya dini kimliğe referans yapmayan bir vatandaşlık tanımını esas alacaktır.” Aynı seçimler için hazırlanan Demokratikleşme ve Siyasi Reformlar Seçim Broşürü’nde, “Yeni Anayasa ve Yargı Reformu” başlığı altında hedef çok açık belirtiliyor: “Eşit vatandaşlık ilkesini egemen kılacağız”.

*

Özgürlükçü demokrat CHP. Haziran 2015 seçim bildirgesi: “Devlet yönetiminde, dil, kültür, inanç ve yaşam tarzları arasında ayrım yapmaksızın Türkiye Cumhuriyeti yurttaşlığı ortak paydasını esas alacağız.” [Yani diyor ki, Anayasa’daki Türk Vatandaşlığı ortak paydasını sileceğiz.]  Kasım 2015 seçim bildirgesi’nin “Kürt Sorununun Çözümü İçin Tam Demokrasi ve Eşit Vatandaşlık” başlığı altında: “CHP, Kürt sorununu da eşit yurttaşlık ve tam demokrasi anlayışı içinde çözecektir. … “Eşit yurttaşlık anlayışını ekonomik, toplumsal ve kültürel alanlarda etkin kılarak, … “Eşit vatandaşlık ilkesinin gereği olarak, anadili Türkçe olmayan yurttaşlarımızın kamu hizmetlerinden eksiksiz olarak yararlanabilmesini sağlayacağız.” …. “12 Eylül darbe Anayasası’nın yerine .. eşit vatandaşlık temelli yeni bir anayasa yapacağız.”

*

Radikal demokrat HDP. Bu partinin Haziran 2015 Bildirgesi Eşit [Etnik] Yurttaşlık Programı’na uygun biçimde, özne olarak bireyden önce “halklar”ı seçmiştir. “Türkiye halklarını.. HDP saflarında buluşmaya” çağırmakta, “Türkiye halklarını tanıyan” yeni bir anayasa hedefli bildirgesinde “HDP'nin öngördüğü anayasa; eşit yurttaşlık temelinde.. bir anayasa olacak…” demektedir. Kasım 2015 seçim bildirgesinden de yalnızca iki cümleyle yetinelim: “Tarihten devralınmış etnik kimlik, kültür, dil ve inanç eksenli sorunları çözmek, eşit yurttaşlık temelinde … bir anayasayla … özyönetimle mümkündür.” “HDP, Demokratik Cumhuriyet’e geçişi sağlamak için farklılıkları eşit yurttaşlık temelinde tanıyan ve güvenceye alan demokratik bir anayasanın yapılmasına öncelik verecek. …. “

*

Yeni kurulan İYİ Parti de bu rüzgarın içindedir. Parti’nin programında “Güney Doğu Sorunu” başlığı altında "Partimiz Doğu Güneydoğu sorununa ilişkin öncelikle tüm ülkede eşit vatandaşlık zeminine oturan sağlam bir demokrasi ve özgürlük ortamını geliştirecektir” hedefi yazılı.

*

Yukarıdaki ifadeler, İYİ Parti hariç, partilerin resmi belgelerinde yazılı olan ifadelerin tümü değil, yalnızca birkaçı. Yoksa bir hayli vurgu var. Beklentimiz, gerçek adı Etnik Vatandaşlık Projesi olan bu siyasi programın bir an önce tarihin çöplüğüne atılmasından ibaret.  

[BAG, Aydınlık, 21 Şubat 2018]

EŞİT YURTTAŞLIK DENEN SİYASAL PROGRAM

Kendilerine özgürlükçü demokrat diyenlerin siyasal programı, “eşit yurttaşlık ve ortak vatan” diye özetlendi. Eşit yurttaşlık, çözümcü AKP ile özgürlükçü demokrasi devrimi yapıyoruz diyen yeni CHP’nin de resmi parti belgelerine girdi.

*

Ülkemizde bu siyasal program, 2000’li yıllarda örülmeye başlanmıştı.

HDP Kongresi, 2016

2003’te, PKK-Öcalan ‘demokratik konfederalizm’ başlıklı bir broşüründe, demokratik uluslardan söz ediyordu. Özgür vatandaşlar lafını kullanıyordu. Demokratik ulus, elbette siyasal-anayasal olarak tanımlanmış olan, çok-milliyetli bir toplumdu. Yazdıklarına göre Cumhuriyetin ulus tanımı, yani Türk Milleti tanımı, anti-demokratik idi. Demokratik ulus tanımına geçmekten dem vuruyordu. O yazıda dünyada da ülkesinde pek kimsenin değer biçmediği Bookchin adlı bir Amerikalıya göndermeler yapıyor, taraftarlarına “siz derinleştirin şunu” görevi vererek muğlak sözlerini politikaya dönüştürmeye çalışıyordu. O muğlak sözler politikaya dönüştü. Hatta iki slogan haline dahi geldi. Bunlardan biri “eşit yurttaşlık”, öbürü “ortak vatan” oldu. HDP’nin resmi metinlerine yerleşti. 2016’da partinin kongresinde Öcalan fotoğrafıyla birlikte sahnenin tam ortasına yerleştirilip ilan edildi.

*

Öcalan patentli HDP programı eşit vatandaşlık, eski bir azınlıkçılık teorisi.

Bunun meşhur teorisyeni Otto Bauer. Avusturyalı. 1900’lü yılların daha başlarında etnik topluluklara ayrı bir devlet değil, her devletteki “milliyetlere kültürel özerklik” istiyordu. Tek-ulusun değil çok-milliyetli toplumun siyasal düzeni kurulsun önerisinde bulunuyordu. Bu Avusturya Marksisti, Rusya’da Menşeviklerin bir bölümü üzerinden etkili olmuştu. 1910’lu yıllarda Rusya’daki Menşevik – Bolşevik mücadelesinde yenilgiye uğradı. Demokratik toplum, demokratik iktidar, demokratik siyaset diyen Menşeviklere, Bolşevikler tarafından söylenen bir söz çok etkiliydi. Bolşevikler demişlerdi ki, “kültürel özerklik kültürel değil, dört başı mamur siyasal bir taleptir; dürüst olun kültürel’lik arkasına saklanmayın, alemi aptal yerine koymayın!”. Sonra da, talebin bir ya da birkaç etnik-dini topluluğun iktidarlarını garanti ederken, toplumun bütünü için mutlak bir dağılmaya yol açacağını göstermişlerdi. Otto Bauerci öneriler 1918’de toz olup dağıldı.

*

Bu fikir, 1970’li yıllarda bir Avrupa Birliği kurma uğruna düşünen Alman vatandaşı Jurgen Habermas tarafından işlendi. Ondan ortaya “ulusal vatandaşlık” yerine “anayasal vatandaşlık” önerisi geldi.

1990’ların post-modernizmi bunu aldı; çeşitlilik, farklılık, öteki, çoğulculuk, katılımcılık, vb… kavramlarla birlikte yüceltti.

1990’larda sosyalist sistem dağılınca, profesyonel anayasa yazıcılar yakaladıkları ülkelere mozaik anayasalar biçmeye giriştiler. Ulus’suz, örneğin Irak’ta “Iraklı insanlar”dan söz eden 2005 tarihli işgal anayasası gibi anayasalar bunlar tarafından yazıldı. Her etnik topluluk, her inanç grubu anayasal-siyasal kimlik sahibi oldu. Her yerel ve bölgesel parçaya, istiyorsa başka bir dili de resmi dil olarak kabul etme yetkisi verildi. Hem siyasal hem toplumsal yaşam etnik – dinsel – mezhepsel daracık elbiselere sokuşturuldu. Ortak zeminleri, diğer canlılar gibi yalnızca toprak idi. Ulus olamayacak bu insanlar için biricik ortak zemin, vatan olma niteliği zinhar olmayan bir dünya parselinden ibaret oldu.

*

Şimdi, PKK/HDP siyasal programı nefes alamıyor. Çözümcü AKP, Davutoğlu döneminden kalma bu “siyasal program yerleştirmeleri”ne sırtını dönmüş görünüyor. Ortada tek sahip, CHP’deki, özgürlükçü yani neoliberal demokratlar kaldılar. Kurultay ve Parti Meclisi bildirgelerine müdahaleleriyle ses veriyorlar. Bildirgelerde, hem Cumhuriyetin temel değerlerine (yani ulus bilincine) dayanmaktan hem de ulus bilincinin ve ulusal vatandaşlığın reddi anlamına gelen “eşit vatandaşlık”tan söz ederek ayıplanacak bir kandırma oyunu oynuyorlar.

*

Onlar yıllardır söylüyorlar, biz de öyle:

Evet, eşitlik! Eşit vatandaşlık değil; yani etnik toplulukların eşitliği değil. Yurttaşların Eşitliği, etniği dini inancı mezhebi ne olursa olsun ulusun bireylerinin eşitliği.

[BAG, Aydınlık, 14 Şubat 2018]

BASIN DUYURUSU: Ortak Vatan - Tek Devlet - Eşit Yurttaşlık Yanlışı 27 Eylül 2013 Cuma

ORTAK VATAN - TEK DEVLET - EŞİT YURTTAŞLIK YANLIŞINA İLİŞKİN
BASIN DUYURUSU

27 Eylül 2013 Cuma

Sayın Atilla Kart, CHP’nin milletvekili sıfatıyla CHP Anayasa taslağındaki bazı önerilerle ilişkili olarak “kamuoyunun doğru bilgilendirilmesi, karalama ve spekülasyonlara yol açılmaması amacıyla” bir açıklama gereği duymuş ve kamuoyuna bir basın açıklaması yapmıştır. Bu açıklamada, CHP Anayasa taslağında “ortak vatan – tek devlet” ile “eşit yurttaşlık” önerildiğini; “ilk 4 maddenin güçlendirilmesi”nin de önerilerimiz arasında yer aldığını belirtmektedir. 

Bu açıklama, Sayın Atilla Kart’ın anayasaya yaklaşımı konusunda kamuoyunda var olan CHP ilke ve değerlerine aykırılık yönündeki endişelerin haklı olduğunu ortaya sermiş ve sabit hale getirmiştir. 

“Ortak vatan”, ulusal siyasetin temsilcisi olan CHP’nin değil etnik siyasetin temsilcisi olan partilerin değeridir. Vatan, üzerinde yaşayan toplumun “ulus” haline geldiği siyasi sistemlerin coğrafyasıdır. Vatanın “ortak” olması için, bir coğrafyada birden fazla ulusun tanımlanmış olması gerekir. CHP’nin temel değerlerine göre vatan, üzerinde vatandaşlık bağıyla yaşayan her bir yurttaşındır; hepimizindir. Bizim için “ortak vatan” değil “hepimize ait olan tek vatan” vardır. 

“Tek devlet”, CHP terminolojisinde yer almaz. Bu da etnik siyaset yapanların kamuoyunu serinletmek amacıyla kullandıkları bir terimdir. Bizim açımızdan konu, yine etnik siyasetin ve bunun yanı sıra yeni Osmanlıcılık rüyası gören bazı dinci çevrelerin federal devlet özlemlerine karşı savunduğumuz “üniter – tekçi devlet”ten ibarettir. 

“Eşit yurttaşlık”, bir ülkede toplulukların (halkların, milliyetlerin, cemaatlerin) birbirlerine eşitliği temelinde kurulan sistemi anlatır. Farklı etnisite ve inanç topluluklarının hukuki-siyasi olarak tanınması; farklı toplulukların birbirleri karşısında konumlandırılması demektir. Bu etnikçi anlayış, bir tür yeni-feodalizm icadıdır. Oysa CHP Programı, devletin yurttaşların etnik köken, inanç, cinsiyet, vb. topluluk özellikleri karşısında kör kalmasını, bunlardan bağımsız olarak her yurttaşın birey olarak eşitliğini yükseltir. Bizim için “eşit yurttaş” değil, “yurttaşların eşitliği” ilkesi esastır. 

Sayın Kart anayasaya ve evrensel kavramlara böyle yaklaşıyorsa, anayasanın “ilk dört maddesinin güçlendirilmesi” hedefine ulaşamayacağı çok açıktır. Üstelik tam tersine İlk 4 Maddeyi içeriksiz, güçsüz ve temelsiz bırakacaktır. Bu yaklaşım, CHP için çok açık olan “ilk dört madde kırmızı çizgimizdir” ilkesini reddetmek anlamına gelmektedir. 

Kamuoyuna saygıyla duyurulur. 

Prof. Dr. Birgül AYMAN GÜLER                                    Prof. Dr. Süheyl BATUM

CHP İzmir Milletvekili, PM Üyesi                                  CHP Eskişehir Milletvekili

“ÇÖZÜM”ÜN ŞARTI AÇIKLANDI

Prof. Dr. Birgül Ayman Güler

21 Mart 2015 günü Diyarbakır’da Öcalan mektubuyla konuştu. AKP – PKK arasında yürütülen “çözüm süreci”nin özünü ifşa etti. Mektupta şöyle dedi:

“PKK'nın Türkiye Cumhuriyeti'ne karşı yaklaşık 40 yıldır yürüttüğü silahlı olan mücadeleyi sonlandırmak …. için bir kongre yapmalarını gerekli ve tarihi görmekteyim. …. Bu kongremizle birlikte artık yeni dönem başlamaktadır. Bu yeni dönemde, Türkiye Cumhuriyeti dahilinde özgür ve eşit anayasal yurttaşlık temelinde demokratik kimlik sahibi demokratik toplum olarak, barış içinde ve kardeşçe yaşama sürecine giriyoruz.”

Anlaşmanın özü, PKK silah bırakacak ve karşılığında Yeni Anayasa’da devlet ve toplum sistemi “anayasal yurttaşlık” temelinde yeniden kurulacak. Çözüm’ün şartı anayasal yurttaşlık!

Anayasal yurttaşlık istemek, vatandaşlık meseleleri anayasaya yazılsın demek değil.

Anayasal yurttaşlık, bireylere değil etnik topluluklara göre vatandaşlık demek. Buradaki “özgür” ile “eşit” de, bireysel özgürlükler ve eşitlikleri değil, etnik toplulukların özgürleşip birbirleriyle siyasal olarak eşitleştirilmeleri anlamına geliyor.

NASIL YAPILACAK?

Anayasal vatandaşlığın pratik sonuçlarından biri, Anayasa’dan 3. Maddede yazan “Türkiye Devleti …. milleti ile bölünmez bir bütündür” cümlesinin çıkarılması; bunun yerine etnik topluluklara siyasal kimlik verilmesi ve “millet” yerine “milliyetler toplamı” yaratılması…

Pratik sonuçlardan bir diğeri, Anayasa’dan 66. Maddede yazan “Türk Devletine vatandaşlık bağıyla bağlı olan herkes Türk’tür” cümlesinin çıkarılması; yerine “TC vatandaşıdır” denmesi…

Böylece şimdi ulusa –Türk milletine- göre tanımlanmış olan ulusal vatandaşlık sisteminin ortadan kaldırılması; devlete göre tanımlanacak bir anayasal vatandaşlık sisteminin getirilmesi.

ANLAM ve ÖNEMİ

Kimi okuyucu, “ne var bunda” diyebilir. “Madem bazı vatandaşlar kendilerini “Türk” diye adlandırmak istemiyorlar, o zaman daha geniş adları kabul edelim; onlar da kendilerini bu ülkeye ait hissetsinler. Bu kavga da bitsin!” diye düşünebilir. Bu olasılığa karşı düşüncelerimizi açıklamamız gerekir.

Anayasalar yalnızca aidiyet duygusuna karşılık veren metinler olsa, bu olabilirdi. Ne var ki anayasalar, içerdikleri her cümle bakımından bir mekanizma öngören hukuk metinleridir. Türk vatandaşlığından vazgeçmek, bireysel haklara dayanan yurttaşlık sisteminden topluluk haklarına dayanan bir toplumsal – siyasal sisteme geçiş yapmak demektir.

Birkaç örnek vermek gerekirse, Başbakan’ın dile getirdiği 36 etnik grup temelinde okullaşma ve eğitim sistemleri; birden çok dilin resmi dil olarak kabulü; farklı inanç grupları için farklı mezarlıklar; siyasal seçimlerin topluluklara kota uygulamasıyla yapılması; vb… demektir. Devletin bireylere değil topluluklara göre örgütlenmesi, hak ve özgürlükleri hepimiz için genişletmeye hizmet etmez. Aksine, bugün ulaşmış bulunduğumuz ulusal bütünleşmeden yapay biçimde geri adım atmak, bireysel özgürleşmeyi etnik kimliklere sıkıştırarak adeta dinamitler. Böyle bir sistem "kavga" bitirme gücü taşımaz; aksine "kavgalar" yaratır.

Öcalan mektubunda anayasal vatandaşlık diyor; bir de bunu “özgür – eşit” diye sıfatlandırıyor.

Hemen belirtmek gerekir ki, anayasal vatandaşlığın anayasallığı nasıl “anayasaya yazma” anlamına gelmiyorsa, bunun eşitliği de yurttaşlar arasında eşitlik anlamına gelmiyor. Buradaki eşitlik bireyler arasında değil, etnik grupların/toplulukların birbirine eşitliğidir. 

Başka bir söyleyişle “eşit anayasal vatandaşlık”, ülkedeki inanç ya da etnik temelli gruplar arasında eşitlik sağlanması talebi demektir. Buna göre, örneğin, her topluluğun dili devlet yaşamında yer bulmalı; resmi dil olabilmelidir. Aksi halde, tek dil resmi dil olursa, o dilin etnik grubu diğer etnik gruplara göre üstünlük elde etmiş, “eşit anayasal vatandaşlık” bozulmuş olur. Yine örneğin eşitlik gereğince, her topluluk kendi kimliğiyle yer alacağı toplumsal - siyasal yaşamda bir diğer topluluğa “eşit olarak” temsil edilmelidir. Bürokraside ve siyasette makam ve sandalyelerin dağılımı, topluluklar arasında eşitlik gözetilerek yapılmalı, etnisiteler dini gruplar “kotalara bağlanmalı”dır. Kısacası bu anlayışın tasarladığı yapı, cemaatler ve milliyetler devletidir. Nasıl yani diyen varsa, eski Yugoslavya’dan kalan Kosova, Bosna, Makedonya’da bugün uygulanan sistemlere bakması yeterlidir.

Kısacası, anayasal vatandaşlık formülü, vatandaşlık sisteminde isim değişikliği yaratmaktan ibaret değildir. Ardında hem toplumun hem devletin başka tipte örgütlenmesini gerektiren kapsamlı bir mekanizma taşır. Sistemi birey olarak yurttaşların eşitliğine göre değil, etnik ve inanç gruplarının eşitliğine göre kurar. “Ne var canım bunda!” tavrı, ya ‘bilgi sahibi olmadan fikir sahibi olmak’ durumu ya da başkalarını kandırma amaçlı bir tavır tercihidir.

7 Haziran ve Sonrasında Mücadelelerin Temel Konusu

“Çözüm süreci” denen şey, anayasal vatandaşlık meselesinden ibarettir. Ve bu, 7 Haziran 2015 sonrasında yapılmak istenen Yeni Anayasa’nın olmazsa olmazıdır. 

Bizim olmazsa olmazımız ise, ulusal vatandaşlıktır.

Mücadele konusu belli olduğuna göre, büyük savunmaya ‘Ne mutlu Türküm diyene’ ilkesi çerçevesinde hazırlanmak gerekir.

[Yeni Adana, 23 Mart 2015] 

Sn. ATİLLA KART’ın KABUL ve REDLERİ (7)

Birgül AYMAN GÜLER, İzmir Mv. 

CHP Konya Milletvekili Sn. Atilla KART, Radikal adlı gazetede 15 Mart 2013 günü “Ne Mutlu Eşitim Diyene” başlıklı bir yazıyla, vatandaşlık kurumuna ilişkin görüşlerini kamuoyuna duyurdu.

Yazar tarihsel yargılarını şöyle dile getirmektedir:

(1) Atatürk 1920’lerde ‘Türkiye Ahalisi’ kavramını kullanmıştı ve bu 1924 Anayasası’nın özünü teşkil etti.

(2) Cumhuriyet tarihi boyunca ‘Türk kimliği’ resmi ve tartışılmaz kimlik olmuştur. Kürt kimliği olgusu, yalnızca 1920’lerin başında ve 1990’lardan itibaren açıkça kabul edilmiştir. Cumhuriyet boyunca asimilasyon uygulanmıştır; ‘Türkiye Kürtlerinin Türkleştirilmesi’ politikalarından vazgeçilmelidir.

(3) Hala sivil anayasamız yoktur; şimdi önümüzde önemli bir fırsat vardır.

Bilindiği gibi bu saptamalar, AKP – BDP ve bu kesimi destekleyen neoliberal yazarlar tarafından önceden beri dile getirilen siyasal değerlendirmelerdir. Yazarın bu savları içinde belki şimdilik üzerinde durulabilecek nokta, “sivil anayasa için önümüzdeki fırsat” değerlendirmesi olabilir. Hukuk devletinin tüm göstergelerini kırmış bir çoğunluk partisinin baskısı altında ve sürekli bir güven bunalımı ortamında ‘sivil anayasa fırsatı’ndan söz edebilmek, aşırı iyimserlik olsa gerektir.

Yazarın çözüme ilişkin olarak belirttiği görüşü ise şöyledir:

(1) Kürtlerin Türkiyeli oldukları duygusunu hissetmelerini sağlayacak politikalar üretilmelidir.

(2) “Eşit yurttaşlık” anlayışı benimsenmelidir.

(3) Eşit yurttaşlık anlayışı, anadil eğitimi – öğretimi başta olmak üzere temel hak ve özgürlüklerde yapılacak anayasal düzenlemeler, aidiyet duygusunun güçlü hale gelmesini sağlayacak, Türkiye’yi herkesin Türkiyesi yapacaktır. 

“Eşit vatandaşlık” anlayışı, bireysel temel hak ve özgürlüklerle ilgili değildir. Bireysel haklarla ilgili kavram “yurttaşların eşitliği”dir. Yazarın sözünü ettiği terim ise, farklı kimliklerin kültürel haklarının siyasallaştırılması ile ilgilidir. Bu durumda Sayın Atilla Kart “anayasal vatandaşlık sistemi”ni benimsiyor; bireysel değil kolektif kimlik hakları temelinde bir anayasa yaklaşımıyla hareket ediyor demektir.

Dolayısıyla yazı, sayın milletvekilinin “ulusal devlet ilkesi”ne karşı olduğunu gösteriyor.

Nitekim kendisi de, “laiklik ve üniter devlet temeldir” diyor. Ama ortadaki sorunun “ulus devlet ve ulus devletin şahsında ‘etnik bir üst kimliğe’ odaklılık olduğunu dile getiriyor. Adını açıkça yazmasa da, yazının bütününden açıkça anlaşılıyor ki, bu ‘etnik üst kimlik’ ulusal devletin yapıtaşı olan Türk vatandaşlığıdır. Yazıda “Türkiye kamuoyu”, “Türkiye Toplumu”, “Türkiyeli Kürtler”, “Türkiyeli olma duygusu” sözcüklerinin oldukça sık kullanımı, bu sonucu pekiştiriyor.

Ulusal devlet ilkesi, Anayasa’nın değiştirilmez maddelerinden biri olan 3. Madde konusudur: “Türkiye devleti… milletiyle bölünmez bütündür.” Bu ilkenin mekanizmaları, bireysel temel hak ve özgürlükler temelinde siyasal kimlik olarak Türk vatandaşlığı; kolektif kimliklerle ilgili konuların siyasal değil toplumsal – kültürel düzlemde korunması ve geliştirilmesi üzerine kuruludur.

Yazar, BDP ve AKP arasındaki anlaşmayı uygun görüyor; anayasada Türk vatandaşlığından vazgeçilmesini savunuyor. Onlardan farklı olarak ise, “Türk Milleti sözü kalsın ve Atatürk’ün kurucu rolünün kabulü olsun” diyor. Ne var ki, her iki unsuru da bir ‘hatıra’ olarak korumayı öngörüyor; bunların anayasanın kurucu ilkeleri olarak temele yerleştirilmesini arzu etmiyor.

Demek ki Türk Milleti ile Atatürk, anayasanın başlangıç bölümünde anılacaklardır; hüküm maddelerinde değil. Böylece Madde 3’teki ‘ulusal devlet ilkesi’ kaldırılmadan içi boşaltılacaktır. Bu ise, CHP’nin ‘Anayasa’nın ilk dört maddesi kırmızı çizgimizdir’ duruşunu göstermelik kılmak anlamına gelir.

Birkaç Söz…

Sayın Atilla Kart’ın Mustafa Kemal Atatürk’e ve ülkesine olan sevgisinde şiddetle samimi olduğunu, kendisini tanıyan ya da çalışmalarını izlemiş olan herkes, hepimiz biliriz. Buna karşın, bütün bir Cumhuriyet’i “asimilasyon”la suçlaması, tarihsel gerçeklere aykırıdır ve kabul edilemez. Türk ulusal kimliğinin, zamanımızın etkili ve uygun bir tarihsel entegrasyon – bütünleşme aracı olduğu, halkımızın ezici çoğunluğunun bunu gönülle ve sevgiyle kabul etmiş bulunduğu gerçeklerini es geçmemek gerekir.

Anayasa temelinde yapılması gereken tercih iki seçenekten ibarettir:

• Bireysel temel hak ve özgürlükler temelinde “yurttaşların eşitliği”ni gelir dağılımı adaletini de içerecek biçimde genişletip güçlendiren bir ulusal vatandaşlık sistemi mi? 

• Kolektif kültürel hakları siyasallaştırmayı ve bireylerin eşitliğini değil, ait oldukları milliyetlerin/etnisitelerin/alt kimliklerin eşitliğini (eşit yurttaşlık) öngören bir anayasal vatandaşlık sistemi mi? 

Bizim tercihimiz birincisidir.

Yazarın tercihi ise ikincisidir; belki daha doğrusu ikincisine ya(t)kındır. [BAG, 29 Mart 2013]

 

AF BUYRUN, NE VATANDAŞI DEMİŞTİNİZ?

Cumhurbaşkanı ve Başbakan konuşmalarında “78 milyon Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı” diyor; buna göre TC vatandaşıyız.

Kemal Kılıçdaroğlu da öyle diyor, “Türkiye Cumhuriyeti yurttaşları….”

HDP yöneticileri ne vatandaşı olduğumuzu söylemiyorlar, daha çok “halklar….” diyorlar; herhalde “halklar vatandaşıyız”.

*

Anayasanın “siyasi haklar ve görevler” bölümünde, her birimizin “Türk vatandaşı” olduğumuz belirtiliyor. Madde 66’nın başlığı Türk vatandaşlığı. Maddede deniyor ki, “Türk Devletine vatandaşlık bağı ile bağlı olan herkes Türktür.”

Gelin görün ki, siyasetin tepesindeki parti yöneticileriyle devlet yöneticileri “Türk vatandaşları”nı hiç ağızlarına almadıkları gibi, taşıdığımız kimlik belgelerinde de başka başka durumlar var. Nüfus cüzdanlarımızda “Türkiye Cumhuriyeti Nüfus Cüzdanı” yazıyor; dinimiz hanesi var, ama uyruğumuzu ayrıca gösteren bir hane yok. Pasaportlarda ülke kodu TUR, uyruğu (nationality) bölümünde de TUR yazıyor. Herhalde Turkey –Türkiye kısaltması. Bu temel resmi belgelerde de “Türk vatandaşlığı”na işaret eden bir ibare yok.

*

Aslına bakarsanız bu çeşitliliği çok dert etmeyebilirdik.

Dert etmeye başladık. Çünkü Yeni Anayasa yapmak isteyenler, yapamazlarsa kapsamlı anayasa değişiklikleri yapma niyeti taşıyanlar var. Başta iktidar partisi AKP var; diğer üç muhalefet partisi de seçim bildirgelerinde “yeni anayasa yapacağız” dediler. Ve MHP hariç, 1 Kasım 2015’de yapılan son seçimde anayasada vatandaşlığı değiştirecekleri yönünde sözler koydular.

AKP, CHP, HDP, yeni anayasa için “eşit vatandaşlık anlayışı”nı benimsediklerini ilan ettiler. Seçim bildirgelerinde yer alan ifadeler şöyle: AKP “eşit vatandaşlık anlayışını benimsiyoruz”; CHP “eşit vatandaşlık temelli bir anayasa yapacağız”; “HDP’nin öngördüğü anayasa; eşit yurttaşlık temelinde olacak”.

İşte bu anlayış çerçevesinde ilk atacakları adımın, vatandaşlık adımızı değiştirmek olacağı da bildirgelerde açıkça dile getirildi. HDP’nin zaten çoktandır istediği bu değişiklik konusunda AKP “herhangi bir etnik veya dini kimliğe referans yapmayan bir vatandaşlık tanımını esas alacaktır” sözünü verirken, CHP yeni adı da yazıp “devlet yönetiminde, dil, kültür, inanç ve yaşam tarzları arasında ayrım yapmaksızın Türkiye Cumhuriyeti yurttaşlığı ortak paydasını esas alacağız” dedi.

*

Yaptığımız alıntılar yeterince açık biçimde gösteriyor ki, TBMM’deki üç partinin tepesindekiler anlaşmışlar; vatandaşlığın adını değiştirecekler. Türk silinecek, yerine TC vatandaşlığı yazılacak. Bundan böyle “eşit vatandaşlık”, eskimiş adıyla da “anayasal vatandaşlık” anlayışı benimsenecek.

Peki şimdiki Türk vatandaşlığı eşitlik ilkesine dayanmıyor mu? Anayasanın 10. Maddesi eşitlik maddesi ve şöyle diyor: “Herkes, dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir. ….”

“Eşit vatandaşlık” bundan daha ileri ne getirmek anlamına geliyor?

*

İpucu, yukarıda AKP’nin seçim bildirgesinden yaptığımız alıntıda. “herhangi bir etnik kimliğe referans yapmayan vatandaşlık tanımı”… Yani “Türk” bir etnik kimliğe referans yapıyor; onu yerinden edeceğiz.

Ya sonra?

*

Yanıtsız sorular da bu noktada başlıyor:

(1) Peki “Türk”ü ulusal vatandaşlığımızın adı olarak sildikten sonra, eşitlik ve güvence için, kimliklerin anayasal statüye kavuşturulması gerekmeyecek mi?

(2) O zaman her etnisitenin kendi yönetim kurumları mı olacak?

(3) Bunlar siyasette ve devlette kendilerini nasıl temsil edecekler?

(4) Bir etnik grup saydığınız Türk’lerin anadili Türkçe, şimdi olduğu gibi tek-ulusal-resmi dil olarak kalacak mı?

(5) Yoksa o da mı kaldırılacak?

(6) Madem eşitlik etniklerin eşitliği, diğer etnik grupların dilleri de resmi dil mi olacak?

(7) Bu durumda kamu hizmetlerinin de her etnik grup için ayrı ayrı örgütlenmesi gerekmeyecek mi?

(8) Türk vatandaşlığı yoksa, Türk Milleti nasıl olacak? Yurttaş, milletin yapıtaşı olduğuna göre, yapıtaşı bireyden etnik topluluğa dönüşünce “millet” de mi silinecek?

(9) Herbirimiz Türk vatandaşı kimliğimizle, Türk Milleti olarak egemenlik hakkına sahibiz. Bu kimliğimiz değişince Türkiye sınırları içinde egemenlik hak ve yetkimiz düşecek mi?

(10) Yoksa “Türk Milleti” de, Leyla Zana’nın TBMM yemin töreninde dediği gibi, “Türkiye Milleti” gibi bir şey mi olacak?

*

Yukarıdaki sorular duygudan arınmış, öngörülen değişikliğin olası sonuçlarına ilişkin gerçek sorulardır.

Gerçek-üstü olan şey, bu kimselerin, egemenliğini yarı-sömürgeleşip parçalanan bir kül yığınından çekip çıkarmış bir ulusun, egemenlik hakkından parlamenter demokrasinin dehlizlerindeki pazarlıklara boyun eğip vazgeçebileceğini düşünmek… Hem de yüz yıl önce kaderini “müdafaai hukuku milliye”, yani milli varlığını ve haklarını savunma bilinciyle belirlemiş olan bir ulusun!

Şaka mısınız siz?


[BAG, Egeekspress, 04 Ocak 2016]

EŞİTLİK, AMA HANGİSİ?

Duygusal sloganlar var. Bir de düşünsel olanlar. Düşünsel sloganlar dünya yıkıp dünya kuruyor. Duygusal olanlar da bunlara destek işi görüyor.

Bir süredir “eşit vatandaşlık” sloganı dikkat çekiyor. Bu duygusal olanlardan değil, belli bir siyasal rejimi işaret eden düşünsel sloganlardan biri. Aslında bir düşünsel hortlak...

1900 başlarında Avusturyalıların Otto Bauer’ci “milliyetlerin kültürel özerkliği” teorisi vardı. Daha o zamanlarda hem Bolşeviklerin teorik eleştirisi hem tarihin kendisi tarafından yırtılıp atılmıştı. “Eşit vatandaşlık”, bu teorinin zamane hali...

Eşit vatandaşlık projesi

"Eşit vatandaşlık”, toplumsal ve siyasal yaşamın, kişilerin bireysel hakları üzerinde değil etnisite hakları üzerine kurulmasını istiyor.

Diyor ki, “madem farklı anadiller var, içlerinden biri değil tümü resmi dil olsun. Çok anadillerden yalnızca biri resmi dil olmuşsa, orada eşitlik yok demektir! Eğitim, artık resmi dil niteliğine yükseltilecek olan her bir anadilde yapılsın. Mahkemelerde savunma da, hastanede muayene de, muhasebe işleri de, belediyedeki işlemler de… Vatandaşlık hakları kapsamındaki her iş, vatandaşın etnisitesi ne ise onun özelliklerine göre yapılsın”… Milliyetlere siyasal statü!


“Eşit vatandaşlık”, etnik yapıların yanı sıra dinsel yapıların da göz önüne alınmasını istiyor.

“Farklı dinler, dinsel mezhepler, inanç toplulukları ayrı ayrı tanımlansın” diyor. “Devlet çıksın aradan. Yani Din İşleri Başkanlığı gibi bir kamu kurumu olmasın; dinsel toplulukları tek tek yetkilendirin. Her dinsel topluluk yaşamı kendi inançlarına göre yönlendirsin.” Ama bunların yaşamın hangi alanlarını yönlendirme yetkisiyle donatılacağını kimse sormuyor, bunu savunanlar da söylemiyor. Nasılsa istim arkadan gelir… Cemaatlere siyasal statü!

“Eşit vatandaşlık”, etnik yapıları eşitlemek üzere konuşanlarca “halklar” diye ifade ediliyor; dinsel yapıları eşitlemek için konuşanlarca da “topluluklar” sözüyle vücut buluyor. Kısacası bu düşünsel slogan bize bir “milliyetler ve cemaatler devleti” oluşturmayı öneriyor.

Yurttaşların eşitliği ideali

Özü bakımından “eşit vatandaşlık” sloganının anlamı, ulusal ve laik devlet idealinden vazgeçmekten ibaret. Ulusal devlete “tekçi”, “inkarcı”, “baskıcı” diye sıralanan küfürler, işte bu projeyi güçlendirmekten ibaret. Laik devlete “halkın değerlerine uzak”, “elitist”, “dinsiz” diye yapılan saldırılar da aynı slogana ve projeye hizmete koşuyor.

21. yüzyılda etnik elbiselere sığışmaya çalışmanın ‘özgürlük’ diye sunulması tam bir cinlik! İnsanı dinsel toplulukların dar bağnazlıklarına hapsetmenin “özgürleşme” diye yutturulması daha da büyük bir cinlik! Gerçekten de, kültürel çitlemeleri siyasal statülere dönüştürüp iyice sertleştirmenin, insanları birbirine yabancı düşürmenin neresi özgürlükçüdür?

Evliliklerle, iş ortaklıklarıyla, askerlikle, okulla, hastaneyle, komşulukla, … kültürel çitlemeleri büyük uluslaşmayla aşmış bir toplumu böyle kanırtarak paralamak, tarihe de güncel gerçeğe de umutsuz bir meydan okumadır.

Bizim düşünsel sloganımız yurttaşların eşitliğidir. Etnik köken ve dinsel inanç çevrelerimiz, kültürel özelliklerimizdir. Toplumda varlığımızı bu bakımlardan red, yüceltme, aşağılama olmadan sürdürmeliyiz. Bunu güvence altına almanın tek yolu, bireysel yurttaşlık statümüzdür.

Yurttaşların eşitliği, ancak, milliyet – cemaat bakımından var olan çitlemeler silinerek, bireysel haklar güçlendirilerek sağlanabilir. Özgürleşmenin güvencesi budur. Ulusal ve laik siyasal rejimin kurucu temeli de…

Eşitlik! Eşit vatandaşlık değil. Yurttaşların Eşitliği…

11.06.2014
AYDINLIK

ANLAMAZDAN GELENE DÜZ MEKTUP

Evlerde ve kahvelerde konuşulanlar üç aşağı beş yukarı şöyle:

Anayasada vatandaşın adı “Türk Vatandaşı” olsa ne oluuur, olmasa ne olur! Şimdiye kadar öyleydi de ne faydası oldu? Reddeden reddetti, üstüne bir de 30 yıllık kargaşa oldu! Değiştirsinler gitsin, ne istiyorlar, “TC Vatandaşı” demek mi, desinler! “Türkiye Vatandaşı” mı diyecekler, desinler! Ben neysem yine oyum, anayasada değişmiş diye Türklüğüm mü ortadan kalkacakmış, pöh!

*

Siyasetçiler ise üç aşağı beş yukarı değil, tastamam şöyle diyorlar:

Recep Tayyip ERDOĞAN: Kimse bizim karşımıza … Türklükle çıkmasın. Biz her türlü milliyetçiliği ayaklarının altına almış bir iktidarız.

Ahmet DAVUTOĞLU: Ulusçulukla hesaplaşma zamanı gelmiştir.

Çeşitli PKK/HDP/DTK konuşanları: Eşit vatandaşlık ve ortak vatan isteriz.

CHP’den Rıza TÜRMEN: ‘Türk’ sözcüğü etnik anlam taşır… Etnik bir üst kimliğe dayanan vatandaşlık tanımından vazgeçmemiz gerekiyor. Anayasal vatandaşlık olmalı.

CHP’den Atilla KART: Ne mutlu eşitim diyene! Eşit vatandaşlık anlayışı benimsenmelidir.

*

Yıllardır süren ve habire dolambaçlı yollardan dile getirilen şey, Anayasa’da yer alan 66. Maddeyle ilgili: "Türk Devletine vatandaşlık bağı ile bağlı olan herkes Türktür." Dert olan cümle bu. Değiştirelim, ya Türkiye Cumhuriyeti vatandaşıdır ya da Türkiye vatandaşıdır diye yazılsın isteniyor.

Ne var! Aynı şey sonuçta, yazılıversin, diye düşünenlerin yine böyle hemencecik sormaları beklenir: O kadar basit de, bu 30 yıllık terör neden? Çözümdü-açılımdı, akil adamdı, çeşitli şahsiyetlerin ‘siyasi yaşamıma mal olsa bile yapacağım’ naraları? Bu kadar basit bir şey de, neden içindekini açıkça göstermeyen bunca teknik suratlı söz? Ve neden bunca küfür havaya savrulmakta?

*

Bu iş, oluversin işlerden değil. Anayasal vatandaşlık demek, vatandaşlık anayasada düzenlensin demek değil. Eşit vatandaşlık, her bireyin bir diğerine eşitliği demek değil. Ortak vatan da, “bu topraklar” hepimizin vatanıdır demek değil.

Anayasal vatandaşlık, ulusal vatandaşlığı, yani Türk vatandaşlığını kaldırmak demek. Eşit vatandaşlık etnik topluluklara ayrılmış sistem demek. Ortak vatan da Türkiye ve Kürdistan demek.

*

İstenen değişikliği yapıvermek, farklı anadillerin resmi dil olması demek. Türkçe’nin ulusal-resmi dil olmaktan çıkması; eğitimde, yargıda, hastanede, şirket muhasebesinde, belediye ve bakanlık işlerinde, TBMM’nde çok resmi-dille iş görmek demek. Tek tek bireylerin, etnik kökenlerine yaslanıp zamanla kendi topluluğuna kapanması demek. Her etnik gruba ayrı siyasal kimlik vermek, siyasette – bürokraside – özel sektörde etnik gruplara ayrılmış kotalarla sonu gelmez bir çekişme girdabına düşmek demek. Irak’ta olduğu gibi cumhurbaşkanı x, başbakan y, yardımcıları w, z, h etniğinden ya da mezhebinden olsun pazarlıklarına düşmek demek. Ulusal devlet ve toplum yaşamının yerini milliyetler devletine, mezhepler toplumuna bırakması demek. Türkiye’yi halkı bakımından yamalı bohçaya dönüştürmek, milleti bakımından bölmek…

Ülkemizde böyle bir sisteme teşne olacak etnik topluluk sayısı çok azdır. Uluslaşma sürecinde eriştiğimiz aşama çok ileri bir noktadadır. Ama bu sistemin yaygınlaşmasını sağlayacak bir unsur daha var. Bunun gizli ve sinsi müşterisi mezhepçiliktir. Lozan’da gayrımüslim topluluklarla sınırlı bırakılmış olan “azınlıklar düzeni”, İslami mezhepler ve tarikatlar arasında “inançlara kimlik” haline dönüşecektir. AKP ve çevresinde toplanmış olan çeşitli unsurlar bu rüyanın peşindedir. Etnikçilik ile mezhepçilik arasındaki ortaklık da başka bir yerden değil, buradan gelir.

Anayasa değil mi bu, yazılıversin! sözünün davetiye çıkardığı şey, günlük yaşamımızın bu hale gelmesidir. Ulusun parçalanmasıyla birlikte, etnikçi ve mezhepçi bir dünyanın kapısını açmaktır.

*

Böyle bir dünya mı istiyoruz? İsteklerimizi yoklamanın alemi yok. Böyle bir dünyanın komşularımızda neye yol açtığına bakmak yeter de artar.

Anlamazdan gelmek iş değil. Sözde insan haklarından, sözde din ve vicdan hürriyetinden, sözde eşitlikten dem vuranların karşısında oluversinci teslimiyet çare değil.

Anayasal vatandaşlık – eşit yurttaşlık diyenlere dikkat! Bizim ilkelerimiz Ulusal Vatandaşlık – Yurttaşların Eşitliği, sözümüz bundan ibaret.

Anayasal Vatandaşlık ve "Ne Var ki Bunda!" (4)

“Yeni Anayasa”nın en önemli tartışmalarından biri, vatandaşlık tanımı.

AKP –çevresindeki cemaatler- ve BDP ile diğer Kürtçü siyasetler, “anayasal vatandaşlık” olsun diyorlar. Bunun anlamı, “ulusal vatandaşlık” ilkesinin terk edilmesi. Somut söyleyişle, anayasal vatandaşçılar vatandaşlığa “TC / Türkiye vatandaşlığı” densin istiyorlar. CHP ve MHP ulusal vatandaşlık sürmelidir, yani “Türk vatandaşlığı ilkesi kalmalıdır” diyorlar. [Yazık ki Y-CHP bu konumu terk etmiş, anayasal vatandaşçılığa kaymıştır, Not: 25.3.2015] 

Bazılarımız da, “ne var ki bunda!” duygusu içindeler. Bu duygunun içinden konuşanların ileri sürdükleri başlıca savları beş maddede toplamak mümkün görünüyor:

• Vatandaşlığın anayasada yazılması kötü bir şey mi? Tabii anayasal olsun, anayasada belirlensin! 

Önerilerden birinin “anayasal vatandaşlık” diye adlandırılmış olması, böyle bir karışıklığa yol açmaktadır. Gerçekte, her iki tür vatandaşlık da anayasada tanımlanır. “Anayasal vatandaşlık”, bu kurumun anayasada belirlenmesi anlamına gelmez. Vatandaşlığın “ulusa göre” tanımlanmaması, bunun yerine devlete (TC) ya da toprağa (Türkiyelilik) göre tanımlanması anlamına gelir. Yani bu terim, farklı bir vatandaşlık sistemini ifade eder.

• Madem bazı vatandaşlar kendilerini “Türk” diye adlandırmak istemiyorlar, o zaman daha geniş adları kabul edelim; onlar da kendilerini bu ülkeye ait hissetsinler. Bu kavga da bitsin! 

Anayasalar yalnızca aidiyet duygusuna karşılık veren metinler olsa, bu olabilirdi. Ne var ki anayasalar, içerdikleri her cümle bakımından bir mekanizma öngören hukuk metinleridir. Türk vatandaşlığından vazgeçmek, bireysel haklara dayanan yurttaşlık sisteminden topluluk haklarına dayanan bir toplumsal – siyasal sisteme geçiş yapmak demektir. Birkaç örnek vermek gerekirse, Başbakan’ın dile getirdiği 36 etnik grup temelinde okullaşma ve eğitim sistemleri; birden çok dilin resmi dil olarak kabulü; farklı inanç grupları için farklı mezarlıklar; siyasal seçimlerin topluluklara kota uygulamasıyla yapılması; vb… demektir. Devletin bireylere değil topluluklara göre örgütlenmesi, hak ve özgürlükleri hepimiz için genişletmeye hizmet etmez. Aksine, bugün ulaşmış bulunduğumuz ulusal bütünleşmeden yapay biçimde geri adım atmak, bireysel özgürleşmeyi etnik kimliklere sıkıştırarak adeta dinamitler. Böyle bir sistem "kavga" bitirme gücü taşımaz; aksine "kavgalar" yaratır.

• “Eşit anayasal vatandaşlık”, buna nasıl karşı çıkılabilir ki? Hem eşitlik hem anayasallık, bunlar iyi şeyler! 

Anayasal vatandaşlığın anayasallığı nasıl “anayasaya yazma” anlamına gelmiyorsa, bunun eşitliği de yurttaşlar arasında eşitlik anlamına gelmez. Buradaki eşitlik bireyler arasında değil, grupların/toplulukların birbirine eşitliğidir. Başka bir söyleyişle “eşit anayasal vatandaşlık”, ülkedeki inanç ya da etnik temelli gruplar arasında eşitlik sağlanması talebi demektir. Buna göre, örneğin, her topluluğun dili devlet yaşamında yer bulmalı; resmi dil olabilmelidir. Aksi halde, tek dil resmi dil olursa, o dilin etnik grubu diğer etnik gruplara göre üstünlük elde etmiş, “eşit anayasal vatandaşlık” bozulmuş olur. Yine örneğin eşitlik gereğince, her topluluk kendi kimliğiyle yer alacağı toplumsal - siyasal yaşamda bir diğer topluluğa “eşit olarak” temsil edilmelidir. Bürokraside ve siyasette makam ve sandalyelerin dağılımı, topluluklar arasında eşitlik gözetilerek yapılmalıdır. Kısacası bu anlayışın tasarladığı yapı, cemaatler ve milliyetler devletidir. Formülün “iyi” olup olmadığına, bu içeriğe bakılarak karar verilmesi gerekir.

• Anayasa’da vatandaşlığa Türk denmişti de ne oldu? Anayasaya yazmak, fiili durumun öyle olacağı anlamına gelmez ki! Bunda arıza çıkarmaya ne gerek var? 

Karşısında bir şey söylenmesi en güç ‘yorum’ bu! Eğer böyleyse, “neden anayasa var’ ve ‘bu kadar insan yıllardır neden anayasa üzerine vakit yitirmişler ki?’ diyebiliriz herhalde. Böyle bir düşüncenin, ‘eşit anayasal vatandaşlık’ formülüyle yapılmak istenen işlere yeşil ışık yakmak anlamına geldiği açıktır.

• ABD ‘anayasal vatandaşlık’ ilkesine dayanıyor; kendilerine Amerikalı diyorlar. Parçalanmadıkları gibi dünyanın da süper gücü olmuşlar! 

ABD’nin vatandaşlık sistemi ulusal vatandaşlık ilkesine dayanır. Bu ülkedeki 50 eyalette yaşayanların tümü tek resmi dil kullanırlar. Farklı etnik gruplar toplumsal ve siyasal yaşamda “kendi kimlikleri” ile eşit topluluklar olarak değil, eşit bireyler olarak varlık gösterirler. Bu örnek, konunun basit bir isim değişikliği olmadığını güzel bir biçimde göstermektedir.


“Ne Var ki Bunda”cılık

Anayasal vatandaşlık formülü, vatandaşlık sisteminde isim değişikliği yaratmaktan ibaret değildir. Ardında hem toplumun hem devletin başka tipte örgütlenmesini gerektiren kapsamlı bir mekanizma taşır. Sistemi birey olarak yurttaşların eşitliğine göre değil, etnik ve inanç gruplarının eşitliğine göre kurar. “Ne var canım bunda!” tavrı, ya ‘bilgi sahibi olmadan fikir sahibi olmak’ durumu ya da başkalarını kandırma amaçlı bir tavır tercihidir.

(BAG, 8 Ocak 2013)

Millet Milliyet Cehalet

MUZAFFER İLHAN ERDOST, 22 Mayıs 2013, Cumhuriyet Gazetesi

https://www.cumhuriyet.com.tr/haber/millet-milliyet-cehalet-423182

 “Geçen on yıl içinde, ABD emperyalizminin “büyük sopası” altında, Türkiye, değil komşularına, arkadaşlarına, kardeşlerine, kendine de düşmanlaştırıldı; ulus ve ulusallık paspas yapılmaya çalışıldı.”

Prof. Dr. Birgül Ayman Güler’in, “Türk ulusu ile Kürt milliyeti eşit değildir” sözünün tartışma konusu yapıldığı bugün de belleklerde olmalı. Prof. Güler, bir kısım medyada ırkçılıkla karalanmak istenmiş, Başbakan Erdoğan, Güler’in, “ulus ile millet kavramını birbirine karıştırdığını”, “ülkemizdeki Türk için millet, Kürt için ulus” dediğini, “millet”in Arapça, “ulus”un öztürkçe olduğunu söyleyerek, üniversite kürsüsünden, bilim adamlarını, “imam” olarak irşad eylemişti.

Oysa Prof. Dr. Güler, “Türk milleti” ile “Kürt ulusu” karşılaştırması yapmamış, “Türk ulusu ile Kürt milliyeti eşit değildir” demiş, bir başka deyişle, “ulus” ile “milliyet”in nicel ve nitel olarak eşit olmadığını söylemişti. Erdoğan’ın söylemiyle “ülkemizdeki Türk için millet, Kürt için ulus” denmemiş, böyle cahillikler yapılmamıştı.
Ne demek “ülkemizdeki Türk milleti” ve ne demekti “ülkemizdeki Kürt ulusu”? Türkiye Cumhuriyeti, Türk milletinden ve Kürt ulusundan oluşuyorsa, bu, nasıl bir ulus ve bu nasıl bir milletti!
İkincisi, Prof. Güler’in söyleminden ırkçılık türetilebilir miydi ve bu, Nazi ırkçılığıyla özdeşleştirilir, Güler Ayman, faşist olarak nitelendirilebilir miydi? Fahri doktora unvanını aldığı kürsüden, Erdoğan, “kendisini güçlü olarak görenin ırkını yüceltmesi ne kadar tehlikeliyse, kendisini mağdur olarak görenin de ırkını yüceltmesinin, ırkını bir ayrımcılık unsuru olarak kullanmasının o kadar tehlikeli olduğunu” söylemiş, “Türk ulusu ile Kürt milliyeti eşit değildir” sözünden, Türk ırkının yüceltilmesi sonucunu çıkarmış, yeni “Babıâli esnafı”, bu yorumun üzerine, Hitler’in “üstün ırk” tabelasını çakmıştı.
Zavallı ülkem! Başbakanı, “millet” ile “milliyet”i aynı şey sayıyor. Kendi sözleriyle söyleyelim “içerikten haberi yok”. “Millet”in Arapça kökenli olduğunu biliyor ama, “milliyet”in “millet” olmadığını bilmiyor. Hatta “milliyet”in ayırdında bile değil. Üstelik, ulusu ırk ile özdeşliyor.

Türk ulusu, ulus olarak kendi bünyesindeki etnik topluluklardan doğası gereği nicel olarak büyüktür. Ulus, nitel olarak tarihin derinliğinden gelen ve ırksal özellik, dil, inanç bakımından farklılaşan milliyetten, tarihsel bir kategori olması açısından farklıdır.

Bir ulus birimi olarak Türk ulusunun bünyesinde, Kürt etnik topluluğu, ulustan (Türk ulusundan) sayıca, yani nicel olarak küçüktür söyleminden, Kürtleri, “mağdur” bir ırk olarak ve sayıca çok olması açısından, Türkleri ırk olarak yüceltmek anlamı çıkarılabilir mi? Ulus, bir ırk topluluğu mudur? Irkların birliğinden mi oluşur? Ulus, birbirinden farklı uluslardan mı oluşur? Yoksa Türk milliyeti ile Kürt milliyetinden mi oluşur, yani milliyetlerin ortak birliği midir?
Ulus’un tarihsel bir kategori olduğu bilinir. Stalin, Marksizm ve Ulusal Sorun’da, ulus’un, toplumların gelişmesinin belirli dönemlerinde, özellikle kapitalizmin şafak vaktinde oluşmaya başladığını belirtir ve “Ulus, tarihsel olarak oluşmuş, kararlı bir dil, toprak, iktisadi yaşam ve kendini kültür ortaklığında dile getiren ruhsal biçimlenme birliği” olarak tanımlar.

Ulusun oluşum süreci

Ben, Ulus, Uluslaşma, Demokratikleşme’de, ülkemize uyarlayarak, ulusun oluşum sürecini ve niteliğini açımlamaya çalışmıştım:
“Ulus, bireylerin, belirli sınırlar içersinde, boy gibi, kabile ve aşiret gibi birliğe kan bağıyla bağlı olmaktan; köleci ve feodal birliğe bedensel bağlılıktan (bağımlılıktan), tarikat, mezhep, din gibi bir birliğe inançsal bağlarla bağımlı bulunmaktan, toplumsal ölçekte kurtulmalarının, yani özgür bireyler haline gelmelerinin maddi temelini oluşturan ekonomik bütünleşme üzerinde, siyasal olarak örgütlendiği birliktir.”
Kısacası ulus, boy, soy, kabile ya da aşiretlerin, feodal ve yarı-feodal birimlerin, tarikat, cemaat, mezhep ve dinlerin birliği değil, geleneksel bağlardan ve bağımlılıklardan kurtulmuş özgür bireylerden oluşan, ekonomik temel üzerinde, siyasal örgütlenme biçimidir. Ulus, eşit ve özgür yurttaşların birliğidir. Toplumların gelişme düzeyine, tarihsel ve toplumsal konumuna göre farklı biçimler alır, insanlığın gelişme sürecinde temel öğeler kalmakla birlikte, sürekli değişir. Bu değişme, ileriye doğrudur.

Rahatsızlık neden?

Ulusun oluşmasında, tarihsel süreç açısından bir ya da birkaç kavim öncü rol oynayabilir. Türkiye Cumhuriyeti’nin kurulmasında, bin yıla yaklaşan süreçte devlet kurmuş, imparatorluk olarak etnik bakımdan olduğu kadar, din ve mezhep bakımından birbirlerinden farklı, hatta birbirlerine hasım toplulukları bir arada yönetmiş bir imparatorluğun bünyesinde oluşan ve gelişen kadrolarının, işgal edilmiş öz yurdunu kurtaran Türklerin, Türkiye Cumhuriyeti’ni kurmuş olmaları ve onların bu devlete “Türk Devleti” adını vermiş olmaları, kimi, niçin rahatsız ediyor! Kuşkusuz, Türkiye Cumhuriyeti, yalnız Türk kavminden gelenlerin değil, bazı araştırmacıların ellinin üstüne çıkardığı birbirinden farklı kavimlerin birliğinden oluşur. Ama soy, kavim, etnik topluluk, aşiret, kabile, beylik olarak değil, toprak sahibine, aşiretine, tarikatına bağlı ve bağımlı olsa da varsayımsal olarak, yani yasa açısından özgür ve bu anlamda eşit yurttaşlar olarak ulus birliğini oluştururlar.
Etnik adlandırma, çok dikkat edilsin, Türk etnisitesinin Türkiye Cumhuriyeti sınırları içersinde kalacak olan öteki etnik toplulukları ya da bireyleri baskılama anlamında değil, bütün üyelerinin eşitlendiği, etnik adlarını koruyarak, ama bir etnik topluluğun değil ulusun üyesi Türk olarak adlandırılırlar. Kimliklerinde, etnik kimlikleri değil, ulusun üyesi kimliğini taşırlar.
Cumhuriyetin kuruluşundan günümüze, örnek alınan Batı Avrupa’da, uluslar, ulusu kuran öncü kavmin adıyla adlandırıldılar. Fransız, İngiliz, Alman, İtalyan ulusu gibi. Ama hiçbiri saf ve tek bir ırktan, etnisiteden oluşmuyordu. Birinci Dünya Savaşı’ndan yenik çıkan, emperyalist paylaşımdan pay almak şöyle dursun bu emperyalist devletler tarafından paylaştırılan Almanya, Nazi Almanyası olarak, üstün ırk kuramını, faşizmin ve faşist yayılmacılığın kaidesine oturttuğu zaman, Türkiye’de, aynı anlamda, ırk üstünlüğünü esas alan eğilimler kitleselleşmeye başlamıştı. Türk Ocakları, Mussolini’yi kılavuz olarak bayraklaştırmak istedi. Kemal Atatürk, kurduğu Türk Ocakları’nı kapattı, ulus kültürünün kadrolarını, köyde, kasabada, kentte oluşturacak Halkevleri’ni kurdu.

Atatürk’ün sözleri

Irk ayrımcılığı söz konusu olduğunda, özellikle üstün ırk kuramına dayalı olarak Hitler ve Mussolini’nin Kuzey Afrika’daki vahşetlerini gördüğü zaman, “Bu hayvanların dünyasında yaşamış olmaktan utanç duyuyorum!” diyen Kemal Atatürk, Diyarbakır’da yayımlanan Diyarbekir gazetesinin sahibine Dolmabahçe Sarayı’nda verdiği demeçte, “Diyarbekirli, Vanlı, Erzurumlu, Trabzonlu, İstanbullu, Trakyalı ve Makedonyalı hep bir ırkın evletleri, hep aynı cevherin damarlarıdır.” (Cumhuriyet, 5.10.1932) söylemiyle, yalnızca ırkçılığı değil, ırk ayrımcılığını da yadsımıştı. Irkları coğrafya ile adlandırarak, hepsini, aynı ırkın, aynı cevherin parçaları olarak nitelemiş, yalnızca ırkçılığı değil, “üstün ırk” kuramını da tarihin hurdalığına atmıştı.

Ulusa gelince, ulusun üyelerini, Türkiye Cumhuriyeti’ne yurttaşlık bağıyla bağlı olanları Türk olarak nitelerken, etnik kökeni Türk olanlar Türktür demedi. Çünkü ulus, etnik toplulukların etnik özelliklerinin birliği değil, özgür bireylerin yurttaşlık bağıyla bağlı olduğu ulusun üyeleridir. Ulus, ne tek bir etnik topluluğun ulus adını almasıdır, ne de etnik toplulukların koalisyonudur. Ulus, etnik özelliklerin silindiği, yeni, siyasal, toplumsal ve ekonomik açıdan modern bir birimdir.

1990’da, İnsan Hakları Derneği Ankara Şube Başkanı olduğum dönemde yazdığım Ulus, Uluslaşma, Demokratikleşme(1) de, ulusun ileriye ve geriye doğru birbirine karşıt iki yönelimine değinmiş, şunları yazmıştım:
Bugün, “ulus” birliği (birimi) içinde etnik gibi, dil, din, mezhep gibi farklılıkları, geriye doğru derinleştirerek karşıtlığa ve dolayısıyla düşmanlığa dönüştürmek de, bu farklılıkları geçmişten gelen özellikler ve zenginlikler olarak algılayarak insanlığın gelişmesinin dinemiğine dönüştürmek de olanaklı.

Geçen on yıl içinde, ABD emperyalizminin “büyük sopası” altında, Türkiye, değil komşularına, arkadaşlarına, kardeşlerine, kendine de düşmanlaştırıldı; ulus ve ulusallık paspas yapılmaya çalışıldı.

Emperyalist kuşatmaya ve köleleştirmeye karşı, ulus olarak varlığını ve bağımsızlığını korumanın büyük duvarı “ulusal”lığı paspas yapmaya kalkışanlar, ABD’nin “büyük sopası” sırtlarında, ulusu paspas yapanlar, ulusu ulus olarak çiğnemeye yeltenenler, unutulmasın, ulusun paspası olmaya er ya da geç yargılıdırlar.

Muzaffer İlhan ERDOST
TİHAK / Türkiye İnsan Hakları Kurumu Başkanı
Cumhuriyet 22.05.2013

DEMİRTAŞIN YENİ YAŞAM BELGESİ ÜZERİNE

Birgül AYMAN GÜLER

CHP İzmir Milletvekili

Selahattin Demirtaş, üç cumhurbaşkanı adayından biri. Partisi HDP, açık adıyla Halkların Demokratik Partisi.

Erdoğan’ın “Cumhurbaşkanlığı için vizyonbelgesi” dengi olmak üzere, ilan ettiği belgeye “yeni yaşam belgesi” adı verilmiş. Demirtaş’ın belgesi de Erdoğan’ın 50 sayfalık vizyon belgesi gibi 55 sayfa olmakla birlikte, düz yazı değil görsel nitelikte bir broşür olduğu için hacim bakımından çok daha mütevazı.

Erdoğan ile Demirtaş Belge’leri, içerik bakımından birbirine hayret verecek kadar çok benziyor. Bu iki adayın aslında aynı hedefler için aday olduklarını söylemekte hiçbir sakınca yok.

Demirtaş’ın rüyası 10 başlıktan oluşuyor. Ama dönüp duruyor ve her defasında “farklılıkların tanınması” temasına varıyor.

İki Belge’nin ortak hedefleri şunlar:

1. Yeni Anayasa yapılması kaçınılmazdır.
2. Çözüm süreci sürdürülecektir.
3. Her türlü “tekçilik” ortadan kaldırılmalıdır. Ulusal devlet ve laik devlet sona erecektir.
4. Farklılıklar temeldir. Çoğulculuk esastır. Sosyal/etnik ve kültürel/dinsel farklılıklar demokrasinin kurucu unsuru olacaktır. 
5. Laiklik özgürlükçü olmalıdır; yani devlet din üzerindeki yönetim/denetimini terk etmelidir.
6. Devlet küçültülecektir; milletin / halkın hizmetkarı konumuna çekilecektir. 

İki Belge’nin de değindiği ama içini farklı doldurdukları konular ise, Demirtaş’ın Belgesi temelinde şöyledir:

Cumhurbaşkanlık Adaylığı Broşürü, Temmuz 2014

1. “Farklılıklar” etnik ve dinsel gruplara ek olarak cinsiyetleri de içerir. 
2. Kadın sorunu başlığı altında LGBT kesimin cinsel kimlik eşitliği de eklenmiştir. 
3. Osmanlı kurgulu bölgesel güç olma hevesinin, ortadoğuda ağır sonuçları vardır. Türkiye’nin Batı’da askıya alınmış ilişkileri sorundur. Dış politikaya da “eşit yurttaşlık”, “farklı kimlik” penceresinden bakılmadıkça dünya barışı tehlikededir. 
4. Neo-liberal esnek çalışma koşulları emekçi haklarını ortadan kaldırmaktadır; emekçilerin örgütlenmesi önemlidir.
5. Eğitim parasız kamusal haktır; eğitimde anadil temelinde çok dilli yapı gerekir; eğitim bütçesi eşit ve adil paylaşılmalıdır; zorunlu din derleri kalkmalıdır; YÖK kalkmalı, üniversiteler özerk olmalıdır. 
6. Gençlerin işsizlik ve eğitim sorunu çözülmeli ve [Erdoğan da aynı fikirde olmak üzere] gençlere yönetimde söz hakkı verilmelidir. 
7. Demirtaş’ın “yeşil”i, Erdoğan’da “çevre”dir. Demirtaş “yeşil”e hayvanların yaşama hakkını da ekleyerek fark yaratmış durumdadır. 

Radikal Demokrasi

Demirtaş, “yeni yaşam belgesi”nin radikal demokrasi olduğunu ilan etmiştir. Belge’ye göre radikal demokrasi şu demektir:

1. Otoriter, anti-demokratik, bürokratik, cinsiyetçi devlet anlayışına karşı;
2. Tek-tipçi dayatmalara, mezhepçi ya da ulusalcı anlayışlara karşı; 
3. Çoğulcu;
4. Farklılıkların eşit olduğu; 
5. Ankara odaklı bürokratik, hantal, merkeziyetçi yapının değiştirildiği; 
6. Güçlendirilmiş yerel yönetimlerle işleyen;
7. Açık ve şeffaf bir devlet. 

HDP ve Demirtaş’ın radikal demokrasi dediği bu liste, fazlası var eksiği yok, Erdoğan’ın olduğu gibi benimsediği listedir.

Tek fark şu ki, Erdoğan buna ‘radikal demokrasi’ değil, ‘Medeniyetimizin büyük mirası’ der. Erdoğan’ın Belgesi incelendiğinde, ‘Medeniyetimiz’ sözüyle İslamiyeti kastettiği açıkça görülmüş durumdadır.

Bu gerçekten de son derece ilgi çekicidir.

Çünkü ‘radikal demokrasi’, Marksizm sonrası (post-marksizm) diye anılan kuramlardan biridir. Kendilerini Marksist köklerden tanımlayan Laclau ve Mouffe adlı iki akademisyenin ortaya attıkları bir çerçevenin adıdır.

Radikal sözüyle “post” olsa da, yani köküyle hiçbir ilişkisi kalmamış olsa da, Marksizmi çağrıştıran bu çerçeve kimi solun aklını alır. Oysa batan liberal Batı’yı kurtarmaya soyunmuş bu çerçeve, liberalizmin canevi olan demokrasi kavramını küresel zamanlara uyarlamaktan başka hizmet görmemiştir.

AKP gibi sağ-muhafazakarlar tek-tipçi dedikleri ulusal ve laik yapılara gelenekçilik adına karşı çıkarken, radikal demokratlar da farklı bireylerin ancak ait oldukları toplulukların farklılıkları tanınırsa ‘demokrasiye katılım gücü’ sağlayabilecekleri umuduyla aynı yola girmişlerdir. Madem liberalizmin bireysel katılımcı demokrasisi tıkandı, madem sınıfsal yapılar çaresiz, o halde demokrasiyi başka toplumsal ilişkilere açalım! Bu toplumsal ilişkiler olsa olsa farklılıkların ifadesidir; ezilen farklılar, sesini duyuramayan farklılar! O halde demokrasinin kurucu taşı “kimlikler” olabilir. Böylece aydınlanmacılığın bireyleri tek-tipte benzeştirme baskısı da durdurulabilir; yeniden çoğullaşırız! Çoğulluk özgürleşme olduğuna göre, sosyal ve kültürel [yani etnik ve dinsel] kimlikler bir üst kimlikte eritilmeyerek ‘demokrasiden vazgeçmek’ten kurtuluruz!

Bizde açıkça görüldüğü üzere, küreselleşme zamanının bu postmodern siyaset düşüncesi, bir yandan AKP’ye Osmanlı modelini “yeni Türkiye” modeli olarak sunma olanağı verirken, bir yandan da BDP/HDP’ye güttükleri “devlet ve toprak davası”nı örterek yürütme olanağı vermiştir.

Böylece ‘Yeni Türkiye’ ile 'Yeni Yaşam', 100 yıl önce kurtuluş savaşıyla bertaraf edilmiş parçalayıcı sömürgeciliğin ve bunun sınır çizme histerisinin 21. yüzyıldaki sloganı olmuştur.

Konumuzla ilgiyi yitirmemek için şimdilik şunu söylemek yeterlidir. 

AKP ile HDP ya da Cumhurbaşkanı adayı Erdoğan ile Demirtaş, birbirleriyle yarışan iki ayrı aday değildir. Bunlar aynı kanalın suyudur. 

[BAG, 17 Temmuz 2014]

ORTAMDAN DERTLİ YENİ-ANAYASACILAR

Geçtiğimiz günlerde, Mayıs 2016 sonlarında, 237 kişi “bu ortamda anayasa yapılamaz” başlıklı bir bildiriye imza attılar. (Bildiri ve imzacılar listesi)

Başlıktan belli olduğu gibi, imzacılar “yeni-anayasa yapılamaz” demiyorlar. İtirazları yeni-anayasaya değil, yalnızca mevcut ortama. Ortamı, iktidarın tek taraflı belirleyiciliğinde ve baskıcı buluyorlar. Yoksa kendileri de yeni-anayasacı. Nitekim bildirilerinde “anayasa kürsüleri” oluşturma çağrısı var.

*

Bildiride muradın ne olduğu anlaşılamayan üç ifade var:

(1) Anayasasızlaştırma. (2) Hukuksuz alanlar yaratılması. (3) Haklar toplumu inşası.

Karşı çıktıkları durumlar beş noktada toplanabilir:

(1) Uluslararası sözleşmelerin yok sayılması. (2) Din ve mezhep bakışı. (3) Yurtiçinde savaş ortamı. (4) Yurt dışında savaş ortamı. (5) Başkanlık rejimi zorlaması.

İstedikleri şeyler ise altı maddede toplanarak görülür hale getirilebilir:

(1) Evrensel hak ve özgürlükler. (2) Toplumsal barışın sağlanması (3) Kalıcı ve adil barış. (4) Antidemokratik yasaların ayıklanması. (5) Kapsayıcı bir yurttaşlık. (6) Tüm azınlıkların eşit özgürlükleri.

*

Bildiricilerin kavramlarına bakınca, yeni-anayasacılıktaki konumları açık biçimde ortaya çıkıyor.

Birinci olarak, kendilerini ulusal gereklilik ve değerlere değil, ‘uluslararası sözleşmeler’e ve ‘evrensel değerler’e bağlamış bir grupla karşı karşıyayız. Bu sözleşmelerin Avrupa Konseyi ile Birleşmiş Milletler sözleşmeleri olduğu, evrensel değerlerin ise kapitalist Batı uygarlığı [ve asıl olarak Katoliklik] değerleri olduğunu biliyoruz.

İkinci olarak, PKK’ya karşı verilen mücadeleyi “terörle mücadele” olarak değil, “yurtiçinde savaş” olarak nitelendiriyorlar. İstedikleri şey bu “savaş”a son verilmesi ve PKK ile yapılan müzakerelerden bildiğimiz üzere bu kesimin taleplerini kabul edecek bir yeni-anayasa yapılarak ‘kalıcı barış’ sağlanması.

Üçüncü olarak bu grup, Türklüğün dışlayıcı olduğunu düşünen ve bunun yerine ‘kapsayıcı’ olacağı varsayılan Türkiyelilik ya da TC’lik temelli bir yurttaşlık kurumu isteyenler dünyasına dahildirler.

Dördüncüsü, sahip oldukları yurttaşlık anlayışının doğal sonucu ya da nedeni olarak, karşımızdaki bildiriciler toplumcu değil ‘toplulukçu’dur. Azınlıklara istedikleri ‘eşit özgürlükler’ sözü, etnik ve dini-mezhebi gruplara anayasal statü verilmesinden yana olduklarını göstermektedir.

*

Bu düşünce çerçevesine sahip olan kesim, ‘çözüm süreci’ adı verilen PKK ile müzakere döneminde AKP’nin doğrudan ya da dolaylı ortakları idiler. Öyle anlaşılıyor ki onlar için asıl sorun, müzakereciliğin terk edilmesinden ibaret. ‘Başkanlık’ konusundaki hafif itirazlarını akılda tutarak, diğer bütün konularda anlaşmaya ve AKP ile birlikte çalışmaya hazır haldeler. Zaten kendileri de yeni-anayasa yapımına değil, bugünkü ortama itiraz ettiklerini açık bir dille söylemiş bulunuyorlar.

*

Önemli bir nokta, bildiride, şimdi CHP’de genel başkan yardımcısı unvanı taşıyan kimselerin imzasının bulunması. Bu “yetmez ama evet”çi liberal tavır, CHP’nin yeni-anayasacılıkta güven vermeyen haline kanıt oluşturuyor. Bunların etnikçi HDP’lilerle aynı listeye girmiş olmaları başka bir sorun. Ve kamuoyunca “C” tipi eleman olarak bilinenlerin de sıraya girmiş olması, durumu daha kaygı verici boyutlara taşımış bulunuyor.

*

Sonuç, yeni-anayasacılığa karşı mücadelede saf belirleme sürecinin artık büyük ölçüde tamamına erdiğidir. Yıkıcı yeni-anayasacılık için kendilerine uygun ortam arayanlar, bu mücadelede yerlerini, yeni-anayasacılık tarafında belirlemiş bulunuyorlar.

Bizler ise aynı sözü söylemeyi sürdürüyoruz. Türkiye’de bir yeni-anayasaya gerek yoktur. İhtiyacımız olan şey, mevcut anayasaya uygun işler yapılmasından ibarettir.

Yeni-anayasaya gerek de geçit yok!

(BAG, Egeekspress.com, 30 Mayıs 2016; Aydınlık Gazetesi, 1 Haziran 2016)

ETNİKÇİLER

Bizde bölge yönetimi heveslileri hiç eksik olmadı. Önceki yazımda bunları yazdım. Bölgeciler, peşinde oldukları şemayı kurabilseler, ortaya çıkacak olan şey eyaletlere ayrılmış, yani “ülkesi bakımından bölünmüş” federal bir Türkiye’dir.

Bölgecilerle at başı iş gören etnikçiler de hiç eksik olmadı. Etnikçilerin şeması, bölgecilerle paslaşarak kurulur. Ama onlar başka bir boyutu işleyip dururlar. Gözlerini toprak üstünde bölme operasyonlarından, insanlar arasında bölünmeye yani “milleti bakımından bölünmüş” bir Türkiye yaratmaya çevirmişlerdir.

Bölgecilerin federal şemaları yediden yetmiş yediye herkesçe gözde canlandırılır da, etnikçilerin şemaları bir türlü gözde canlanmaz. Zaten onlar da nihai hal anlaşılmasın diye ellerinden geleni yaparlar.

*

Siyasi egemenin Türk Milleti ve ulusal-resmî dilin Türkçe olması, onlar için tek renkliliktir, öbür renklerin inkârıdır, ırkçılıktır, faşistliktir, vb. vb. İşin bu yönü yeterince açık biçimde biliyor.

Önerileri de vardır.

Türk Milleti değil Türkiye Milleti dense, iyi yönetim gelir. Türkçe tahtından edilse, anadillerde eğitim gelse, yani etnik dillere anayasada resmî statü verilse, kötü yönetim biter. Anayasa’da devlete vatandaşlık bağıyla bağlı olan herkese Türk vatandaşı değil de, TC vatandaşı – Türkiye vatandaşı dense ya da Türk lafı silinip sıfatsız niteliksiz sadece “vatandaş” dense özgürlük ve barış devri açılır. Yeter ki ülkemizde milleti bakımından Türk’lük sıfatını terk edelim.

*

PKK/HDP tarafı buna ‘demokratik millet tanımı getirmek’ der.

Parlamentodaki siyasi partilerin topu - AKP’si, CHP’si, İYİP’i, Saadet’i resmi belgelerine, aynı anlama gelen, anlamı etnikçilerin öneriler manzumesinden ibaret olan ‘anayasal eşit vatandaşlık’ formülünü yerleştirir.

Okullardan Andımız’ın kaldırılması, bu sessiz oydaşmanın en baş nişanesi olmuştur. Eşit [yani etnik] vatandaşlık/yurttaşlık oydaşmasının nişanesi… Türk Milleti’nin egemenlik yetkisini, Türk Milleti sıfatını ortadan kaldırarak yok etme oydaşmasının nişanesi!

*

Etnikçiler, önerilerinin nasıl bir şema yaratacağını hiçbir zaman açıkça söylemediler.

Ümmetçiler bu yolun kendi dini devlet yolunu açacağı hülyası içinde, liberaller küreselleşmeyle nihai kucaklaşmalarını gerçekleştirecekleri düşüyle, çeşitli nedenlerle Türklükle başı hoş olmayanlar da intikam hevesleriyle aynı yerde saf tuttular. Bunlar işin nihai şema her halükarda iyi olacaktı.

Etrafta böyle yapalım, ne olur ki! diyen empati şampiyonu kimseler bol miktarda mevcuttu. Hem eşit vatandaşlık/yurttaşlık idi madem bu, nesi kötü olabilirdi ki! Kendilerinin realist, rasyonel olduklarını iddia eden bu empatikler de, “peki, ortaya nasıl bir nihai yapı çıkacak?” diye sormayı nedense hiç akıl etmediler.

*

Bunlar, peşinde koştukları sistemin şu nihai görüntüsünü söylemediler, söylemeyecekler.

Hedef tahtalarında, Anayasa’da madde 3’te bağlanmış olan ülkesi ve milleti bakımından bölünmez bütünlük ilkesi var. Yani (1) Türkiye toprağı üzerinde üniterdir; bölgesel siyasi özerklik olmaz; federalizm olmaz -ülkesi bakımından bölünmez. Bölgeciler, olsun diyorlar. (2) Türkiye halkı tek ulustur; etnik siyasi özerklik olmaz; çok-milletlilik olmaz. -milleti bakımından bölünmez. Etnikçiler, Türk Milletini silelim, egemenliği etnikler arasında paylaştıralım diyorlar.

Bize düşen, böyle yaparsak ortaya nasıl bir ülke/toplum çıkar, gözümüzde canlandırmak. Bir tarafta üniter ve ulusal devlet, karşıda eyaletler ve çok-millet…

Andımız’a olanlar, bu tarihsel mücadelenin dışavurumundan ibaret.

[BAG, Aydınlık, 21 Ekim 2018]

"ORTAK VATAN" LAFI KİMİNDİR ve ANLAMI NEDİR?

Birgül Ayman Güler

CHP İzmir Milletvekili

Sayın Atilla KART, anayasa çalışmalarında CHP’yi temsil göreviyle ilgili “karalama ve spekülasyonları engellemek” amacıyla bir basın açıklaması yaptı. 25 Eylül 2013 tarihli bu basın açıklaması şöyle başlıyor:

CHP’nin Anayasa taslağında;
Ortak Vatan - Tek Devlet, Türk Ulusu, Laiklik, Eşit Yurttaşlık, İnanç Özgürlüğü; resmi dilin ve müfredat - eğitim dilinin Türkçe ve zorunlu olması; herkesin anadilini öğrenmesi ve kullanması, Devletin bu konuda etkili tedbirler alması önerilmektedir.

Bu paragrafa göre CHP, anayasa değişikliği çalışmalarına sunduğu önerilerinde “Ortak Vatan” ilkesine göre hareket etmektedir. Baş harfleri büyük yazıldığına göre, bu rasgele bir sözcük ve hatta bir kavram da değil, temel ilkelerden biri olsa gerekir.

Bu sözcük takımı CHP kamuoyu için bir ilke olarak tanıdık değildir. CHP programında da, taradığımız kadarıyla herhangi bir resmi belgede de “Ortak Vatan” diye bir deyim yoktur. Bu durumda Sayın Atilla Kart’ın bu terimi nereden çıkarıp kullandığını açıklamasını beklememiz gerekmektedir.

CHP belgelerinde değil ama, bu sözcüklere programatik bir ilke olarak yer veren PKK, BDP ve bu kesimin örneğin Demokratik Toplum Kongresi gibi farklı adlarla anılan oluşumlarına ait resmi açıklamalarda raslamak mümkündür. Bunlar gözden geçirildiğinde, “Ortak Vatan” teriminin etnik siyaset tescilli bir ilke olduğu kolayca görülmektedir.

Öcalan avukatlarıyla haftalık görüşmesinde şöyle demektedir: "Ortak vatan, Türkiye ve Kürdistan’dır. Kürtler hem Türkiye’yi hem de Kürdistan’ı ortak vatan olarak kabul edecekler. Türkler de hem Türkiye’yi hem de Kürdistan’ı ortak vatan olarak bilecekler. …… Sıra geldi cumhuriyetin demokrasiyle donatılmasına. Türkiye’nin her alanda demokratikleşme sorunu var. Bu sorunların mutlaka çözümü gerekiyor. Kürt sorunu da demokratik şekilde Türkiye demokratikleştirilerek çözülmelidir.” [Ağustos 2009]

2010 yılında Demokratik Özerklik Kongresi tarafından düzenlenen Demokratik Özerklik Çalıştayı’nda “Türkiye ve Kürdistan’ı ortak vatan olarak görüyoruz” denmektedir. Çalıştay bildirisine göre “Demokratik Özerk Kürdistan Toplum Kongresi, demokratik Türkiye cumhuriyeti parlamentosuna kendi temsilcilerini göndererek ortak vatan politikalarına dahil olur.” [Aralık 2010]

BDP Eşbaşkanı Gülten Kışanak: "Ortak Vatan İçin Öcalan’ın Talepleri Görmezden Gelinemez" başlığıyla basında yer alan bir açıklamasında şöyle demektedir: “Öcalan, demokratik özerk Kürdistan projesinin de mimarıdır. Ortak vatanda gönüllü birlikteliği sağlayacak mıyız sağlamayacak mıyız. Türkiye'yi ortak vatan kabul edeceksek Kürdistan gerçeğini de göreceksiniz. [Ekim 2012]

Daha çok sayıda alıntı yapılabilir. Ancak bu kadarı, “Ortak vatan” deyiminin adresini yeterince açık göstermektedir. Bu terim BDP’nin dilinde bölgesel ya da topluluksal statü verilmiş yer ya da toplulukların ortak toprağı anlamına gelmektedir. Bu dünyada "ortak vatan", tüm bireylerin değil halkların/etnik toplulukların/milliyetlerin ortaklığıdır.

Bazı yazılarda bu yaklaşım şu özlü cümleyle ifade edilir: “Türkiye sadece Türklerin değil, üzerinde yaşayan tüm halkların ortak vatanı olmalıdır.” Bu, Cumhuriyet’in kuruluşuyla ilgili olarak artık meşhur hale gelmiş “kurucu ortaklık” savıyla birlilkte düşünülürse, anlam iyice açığa çıkar.

Vatana ortak olmak, -bireyler, yurttaşlar değil halklar olarak- ortakların her birinin "kendi statüleri"ne sahip olmaları; doğal olarak her --yurttaşın değil-- 'topluluk'un bunda 'topluluk kimliği"yle pay ve söz sahibi olmaları demektir.

Kısacası Ortak Vatan, federal örgütlenme ya da milliyetler örgütlenmesi modelinin ilkesidir.  Eşit Vatandaşlık da, işte bu vatan anlayışına uygun olarak, bireylerin değil, "etnik toplulukların eşitliği" üzerinde yükselen vatandaşlık anlayışıdır.

İş görme bakımından anlamlı bir uyarı şu olabilir: 

Belli bir terim, belli bir siyasete tescillenmişse, ardından kendi mekanizmalarını da sürükleyip getirir.

Böyle terimleri alıp kullandıktan sonra, "ama ben onların dediğini kastetmiyorum ki!" denemez. Bunu söyleyen biri samimiyse, yürüttüğü iş için gereken yeterliğe sahip olmadığını itiraf etmiş olur. Yok, böyle demiyorsa, işte o zaman ortada gerçekten büyük bir sorun var demektir. [BAG, 28 Eylül 2013]